Modern Kimyanın Kurucusu Câbir bin Hayyan

Modern Kimyanın Kurucusu Câbir bin Hayyan

Ebu Musa Câbir bin Hayyan, 8.yüzyılda (721-815) yaşamış, çok yönlü bir bilgin. Aslen Türk olan Cabir bin Hayyan, eczacı bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelmiş ve bu sayede çocukluğundan itibaren babasının bilgilerinden faydalanarak  bitkileri ve  insanlar üzerindeki iyileştirici etkilerini hem teorik hem de pratik olarak öğrenme fırsatı bulmuş. Bu onun için daha genç yaştayken hayatının dönüm noktası olmuş ve kendini bu alandaki tüm bilgileri edinmek için eğitmeye devam etmiş.

Babasının ölümünün ardından işlerin başına geçiyor, böylece bitkilerin yarattığı mucizevi etkinin aslında bir mucizeden ziyade temel düzeyde de olsa açıklanabilir olduğunu görüyor. O sıralarda eski kimya geleneğinin önemli temsilcilerinden Cafer es-Sâdık’ı tanıyarak onun talebesi olmuş, kimyaya ilişkin temel bilgileri, büyük hürmet duyduğu ve kimi zaman ‘Hikmetin Kaynağı’ diye nitelendirdiği hocası Cafer es-Sâdık’tan öğrenmiştir. Eğitimini tamamladıktan sonra daha fazlasını öğrenmek ve araştırmak maksadıyla dönemin bilim ve düşünce merkezi olan Bağdat’a geçiyor. Kaynaklar onun yönetimin baskısından korktuğu için uzun süre bir yerde ikamet edemediğini ve sürekli seyahat etmek zorunda kaldığını yazar; kendisi de Irak ve Suriye’de bulunduğunu, Mısır ve Hindistan’a seyahatler yaptığını anlatır.

Bağdat’ta çalışmalarını sürdürdüğü yıllarda meşhur olan simyacılığı araştırmaya başladı. Simyaya karşıt tez olarak tanımladığı deney yönteminde yön gösterici olacak bazı temelleri atması gerekiyordu, tam da bunun için bugün laboratuvarlarda kullanılan araç gereçlerin bir çoğunu icat etti,  ilkel de olsa da ilk kimya laboratuvarını oluşturdu. Yaptığı araştırmalar sonucunda ise simyayı bir ilim olmaktan çıkarmış; kendi geliştirdiği yöntemlerle kimyayı, analiz ve matematik gibi sağlam temellerle açıklamış ve kimya biliminin kurulmasını sağlamıştır. Cabir bin Hayyan, Daha sonra da bu alanda kendisini hızla geliştirmiş ve edindiği tecrübeler, teknikler ve yeni icatlarıyla da Modern Kimya biliminin temelini oluşturmuştur.

Fransız bilim tarihçisi M. Berthelot, Cabir bin Hayyan hakkında şöyle diyor: “Aristo’nun mantık ilmindeki yeri neyse, Câbir bin Hayyân’ın kimya ilmindeki yeri de odur. Aristo, mantığın kurucusu ve üstadı olarak kabul edildiği gibi, Cabir bin Hayyan da kimyanın kurucusu ve üstadıdır.

Yaptığı çalışmalar arasında;

Kristalleşme, damıtma ve buharlaşma gibi birçok terimi kimya bilimine kazandırması, maddelerin atomik yapısı ve reaksiyon oluşumlarını açıklaması, sülfürik asit ve nitrik asit gibi birçok asitle birlikte, sodyum karbonat ve potasyumu da bulması, ateşte yanmayan kâğıt imal etmesi, çeşitli metallerin kullanılır hale getirilmesi, zehirli maddeler üzerinde incelemelerde bulunması aynı şekilde boyalar, deriler ve deri boyama üzerine açıklamalarda bulunması, paslanmazlık, cam üretiminde mangan dört oksit’in kullanılması, kimya ile ilgili birçok madde tespiti ve onlara karşılık gelen Arapça isimler. Cisimleri hassaslık derecesine göre sınıflandırma, su geçirmez kumaşların verniklenmesi, paslanmanın önlenmesi için altın yaldızlı süsleme yapılması, boyaların ve yağların tespiti gibi alanlarda bir çok buluş yapmış farklı maddelerden yeni maddeler oluşturma gibi birçok çalışmaya imza atmıştır.

Cabir bin Hayyan’ın yaptığı önemli çalışmaların yanında -atom bombasının üretilmesinden 1000 yıl önce- atomun parçalanabileceğini ve sonucunda büyük bir güç meydana geleceğini ilk söyleyen bilim adamıdır.

“Maddenin en küçük parçası olan “cüz-ü la yetecezza” (atom)’da yoğun bir enerji vardır. Yunan bilginlerinin iddia ettiği gibi bunun parçalanamayacağı söylenemez. O da parçalanabilir. Parçalanınca da öylesine bir güç (enerji) meydana gelir ki, Bağdat’ın altını üstüne getirebilir. Bu, Allahü Teala’nın kudret nişanıdır.’

Cabir bin Hayyan sadece kimya değil tıp, astronomi, mantık, felsefe, fizik, mekanik gibi bilim dallarında da çalışmalar yaparak bunlarla ilgili eserler vermiştir. Cabir bin Hayyan’ın başta kimya olmak üzere tıp, fizik, astronomi ve felsefe alanında yaklaşık 200-500 arası eser kaleme aldığı biliniyor. Ancak bu eserlerin birçoğu sonradan kaybolmuş.

Modern Kimyanın Kurucusu Câbir bin Hayyan

Paylaş

Bir cevap yazın